Milieuactivist Erlan Sleur: “Ik heb het gevoel dat we een verloren strijd aan het strijden zijn”

SURINAME – “De goudwinning en boskap zijn een van de grootste problemen in Suriname”, aldus milieuactivist Erlan Sleur (54). Hij is een gepassioneerd milieuactivist en voorzitter van de milieuorganisatie Probios. Sleur wil de Surinaamse natuur behouden en klimaatverandering tegengaan. Daarom komt hij als een van de weinigen op voor het tropische regenwoud waar steeds minder van overblijft.

“Er is vreselijk veel houtkap en dat is zeer verontrustend”, begint Sleur, “er worden bossen op grote schaal weggehaald voor het tropisch hardhout, de sojateelt en om grote landerijen te kunnen hebben waar koeien op grazen.” Dat Suriname al langere tijd bomen kapt is geen geheim. Het land stond in 2018 nog in de top 5 van landen die het meeste primair tropisch regenwoud verloren, gepubliceerd door het World Resources Institute. Hierbij had Suriname in vergelijking met het jaar ervoor een toename van 12 procent. Een deel van het Amazoneregenwoud bevindt zich ook in Suriname. Dit grootste regenwoud op aarde, ook wel bekend als de ‘longen van de wereld’, heeft te maken met de meeste boskap. Bosbranden, als gevolg van de klimaatverandering, zijn dagelijks aan de orde. Zo was er het afgelopen jaar een recordaantal bosbranden in het Amazonebied, ruim 38.000. Ondanks het feit dat dit woud voor het grootste deel in het buurland van Suriname ligt beangstigd het de milieuactivist wel. “De vele ontbossingen en bosbranden die daar nu al gaande zijn is een waarschuwing voor ons”, vertelt hij, “door de opwarming van de aarde, wat mede komt door het kappen van de bossen, drogen de gebieden in de tropen uit. De droge periodes die er al zijn worden nog droger. We hebben in Suriname dan nog geen bosbranden, maar ik ben er wel bang voor.”

De drogere periodes hebben ook gevolgen voor de inheemse bevolking die Suriname kent. Deze indianen wonen in het binnenland en leven van het land en van de jacht. “Sommige dorpen hebben geen watervoorziening en moeten het echt doen met de kreken. Met name in de periodes wanneer het niet regent”, legt Sleur uit. De watervoorziening van deze bevolking loop daarmee in gevaar wanneer de opwarming erger wordt.

Surinaamse goudkoorts

Veel bossen moeten plaats maken voor graafmachines en bulldozers om goud te kunnen winnen. In een analyse van de Volkskrant wordt duidelijk welke rol de goudindustrie speelt voor Suriname. Het edelmetaal zorgt voor circa 80 procent van de inkomsten uit de export. Verder levert het ongeveer een kwart van de banen op in Suriname. “De goudwinning is een groot probleem”, begint Sleur, “Er is inderdaad goud in het binnenland, maar er is geen milieuvriendelijke manier om aan dat goud te komen. Het bos moet er hoe dan ook voor weggehaald worden.”

Het zilverwitte metaal kwik is de grote vervuiler in het goudverhaal. Het metaal wordt binnen de goudindustrie gebruikt om het goud van de overige bodemdeeltjes te scheiden, het versmelt zich met het goud. Vervolgens wordt dit verhit zodat de kwik verdampt en er goud overblijft. Deskundige Ian Marnane, van het Europees Milieu Agentschap, legt uit welke invloed kwik heeft op het milieu en de mens. Hij geeft aan dat kwik van zichzelf al in kleine hoeveelheden in de natuur te vinden is. Het verschil is dat er bij het winnen van goud grote hoeveelheden kwik, die giftig zijn, in de rivieren terecht komen. Dieren nemen deze kwik gemakkelijk op, zoals de vissen. Deze vissen worden gegeten door de bevolking en krijgt zodoende dit zwarte metaal binnen. Zeker de inheemse bevolking die de kreken gebruiken voor hun watervoorziening kunnen hier niet aan ontkomen.

Foto: Sleur geeft voorlichting over de kwikvergiftiging.

De damp, die vrijkomt bij het verhitten, kan een kwikvergiftiging veroorzaken wanneer dit wordt ingeademd en in de longen terechtkomt. Dit heeft grote schadelijke neurologische effecten en is schadelijk voor de gezondheid, ook bij ongeboren kinderen. Sleur heeft Natuurwetenschappen, Biologie en Biochemie gestudeerd in Nederland. Daarnaast volgde hij een tijd de studie Toxiologie, een giftigheidsleer waarmee men de werking van giftige stoffen bestudeert op levende organismen. Kwikvergiftiging en -verontreiniging is dan ook een onderwerp waar Sleur zich veel over inleest en onderzoeksrapporten over bestudeert. “Het kwik wordt via de navelstreng doorgegeven”, legt hij uit, “het zenuwstelsel van die kinderen kan zich hierdoor niet goed ontwikkelen. Bij een lichte kwikvergiftiging kan je hierdoor te maken krijgen met bijvoorbeeld autisme. Bij hogere concentraties kan het zo erg zijn dat kinderen blind of doof geboren worden. Er zijn ook kwikrapporten uitgebracht waaruit is gebleken dat een groot deel van de mensen uit het binnenland zwaar beladen zijn met kwik."

Strijd tegen klimaatverandering De reden dat zoveel mensen in de goudindustrie werken heeft te maken met wat het opbrengt. “Probeer wanneer goud zo’n hoge goudprijs heeft maar eens de mensen tegen te houden om goud te winnen in het bos”, legt Sleur uit, “voor het winnen van dat goud wordt alleen wel het hele bos ontgint en worden kreken afgegraven. Het is een vreselijk systeem en opgegeven moment ga je denken, hoe kunnen we hier nog tegen vechten? Het bos beschermen is onze belangrijkste strijd tegen de klimaatverandering en ik zie dat we die aan het verliezen zijn. Ik heb het gevoel dat we een verloren strijd aan het strijden zijn. De temperaturen in de poolgebieden zijn ontzettend hoog, het smelten van de ijskappen gaat sneller dan enkele jaren geleden is voorspeld. Dan lijkt het gewoon alsof er geen houden meer aan is.”

“Hoe meer armoede er is, hoe minder er naar het milieu wordt gekeken”

Sleur verhuist uiteindelijk in 2006 definitief naar zijn geboorteland en gaat werken bij STINASU, Stichting Natuurbehoud Suriname. Dit is een natuurbeschermingsorganisatie die de taak heeft de Surinaamse samenleving bewust te maken van het belang van natuurbescherming. Sleur had toen nog geen weet van de hoe groot de goudindustrie was. “Bij STINASU hadden ze het altijd over kleinschalige goudwinning”, vertelt hij, “zelf dacht ik hierbij aan de manier waarop je het wel eens in films ziet. Met een pan en water het zand zeven zodat de gouddeeltjes overblijven. Daar maakte ik mij niet zo druk om.” Dit verandert wanneer de milieuactivist met een vliegtuig over de bossen heenvliegt en de opgezette kampen met graafmachines aantreft. “Het was een ravage aan machines en voor mij was het duidelijk dat dit geen kleinschalige goudwinning meer was”, gaat Sleur verder, “ik maakte videobeelden van wat er te zien was en stuurde dit op naar de minister om hem hiervan op de hoogte te brengen. Na twee weken kreeg ik te horen dat de zaak in de doofpot zou verdwijnen. Nou, dan kennen ze mij nog niet. Ik wist meteen dat ik dit op de televisie moest brengen. De beelden sloegen dan ook in als een bom, veel mensen wisten namelijk niet dat dit gebeurde.”

De overheid bepaalt Dat veel mensen niet op de hoogte waren van deze praktijken wijdt de milieuactivist aan collectieve blindheid. Hierbij speelt met name de overheid een grote rol. “Zolang de overheid het probleem niet erkent en niet actief bezig is om het probleem aan te pakken zal de gemeenschap nooit die bewustwording krijgen en op die manier leven. Men kan niet tegen de overheid op en legt zich daarom bij hen neer”, aldus Sleur.

De gepubliceerde filmpjes en artikelen dragen bij aan de bewustwording, maar het effect ervan is maar tijdelijk. “Ik laat de filmpjes zien en mensen schrikken er even van”, vertelt hij “men reageert verontwaardigd, maar uiteindelijk gaan ze over op de orde van de dag en doen ze alsof er niks is gebeurd. Het nieuws blijft hier niet lang hangen. Wanneer ik iets heb gepubliceerd is het vaak na drie weken alweer vergeten.” De armoede waarin sommige mensen leven heeft ook invloed. “Hoe meer armoede er is, hoe minder er naar het milieu wordt gekeken. De prioriteiten liggen dan anders. Dit is een dilemma waar we niet uit kunnen komen. Dit wordt namelijk gevoed door de corruptie in ons land waarbij rijke mensen bepalen wat er wel of niet gebeurt. Ook binnen de overheid kiest men voor het eigen belang.”

“Het probleem ligt niet bij het aanbod, maar waar de vraag van dit soort producten is”

Geen eenduidige oplossing Een simpele oplossing voor het probleem is er niet volgens Sleur. Dit komt doordat het probleem breed ligt en wordt gevoed vanuit verschillende factoren. “Het probleem ligt allereerst bij de overheid. Sommige mensen binnen de overheid hebben belang bij de goudindustrie”, licht hij toe, “verder motiveren ook veel multinationals deze industrie. Zij hebben een grote vraag naar deze producten. Investeerders uit het Westen investeren op hun plaats weer in die multinationals. Zo houden ze met elkaar de cirkel draaiende en blijft de vraag naar goud doorlopen waardoor de boskap ook door zal gaan. Het probleem ligt niet bij het aanbod, maar waar de vraag van dit soort producten is. Voor een grote oplossing zal men moeten beginnen om deze investeerders bij de multinationals weg te halen, maar dat zal niet makkelijk gaan.”

Toch merkt de milieuactivist dat er wel steeds meer bewustwording onder de mensen is. “Dit komt doordat steeds meer organisaties verschillende projecten opzetten om de klimaatverandering tegen te gaan en duurzamer te leven. Dus dat is zeker positief”, aldus Sleur. De voorlichtingen en lesmaterialen met informatie over wat deze vervuilingen teweegbrengen dragen hier ook een steentje aan bij. Voor in de toekomst is het volgens Sleur afwachten wat er na de verkiezingen zal gebeuren. “Ik hoop vooral dat Bouterse na deze verkiezingen niet meer aan de macht zal zijn”, verklaart hij, “deze overheid is niet goed geweest voor het milieu. Daarom is het afwachten welke partij er zal aantreden en wat zij zullen beslissen over de bossen.”

Niet alleen Erlan Sleur gaat voor een beter milieu. Glenn Ramdjan werkt bij milieuorganisatie Support Recycling Suriname, SuReSur. Benieuwd wat hij voor het milieu doet? Lees het interview!